Συμπεράσματα από το Διαδικτυακό Εργαστήριο RESET GR για τον Οικονομικό Γραμματισμό στην Ελλάδα

Οικονομικός Γραμματισμός – Η Πρωτοποριακή Πρωτοβουλία RESET GR

Πόσο συχνά αναλογιζόμαστε πώς οι καθημερινές, φαινομενικά απλές οικονομικές μας αποφάσεις επηρεάζουν την ποιότητα της ζωής μας; Στον σύγχρονο κόσμο, η κατανόηση των βασικών οικονομικών εννοιών δεν είναι πλέον πολυτέλεια ή γνώση που αφορά μόνο τους ειδικούς. Είναι μια απαραίτητη δεξιότητα ζωής.

Με αυτό ακριβώς το αντικείμενο πραγματοποιήθηκε το Διαδικτυακό Εργαστήριο Διαβούλευσης (Collaborative Workshop) στο πλαίσιο υλοποίησης του έργου RESET GR (Reinforcing Economic Skills for Empowered Citizenship and Transition in Greece).

Το εργαστήριο διοργάνωσε το Ελληνικό Κέντρο Μακροβιότητας, σε συνεργασία με την Επιστημονική Ένωση Εκπαίδευσης Ενηλίκων, συγκεντρώνοντας εκπαιδευτικούς και ειδικούς σε μια γόνιμη ανταλλαγή αλληλεπίδρασης και προβληματισμού.

Η Πρόκληση της Μακροβιότητας και η Ανάγκη για Οικονομικές Δεξιότητες

Η αφετηρία των συζητήσεων στο εργαστήριο συνδέθηκε στενά με μια από τις μεγαλύτερες κοινωνικές προκλήσεις του αιώνα μας: τη μακροβιότητα. Όπως σημείωσε ο πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Μακροβιότητας, Μάνος Καστρινάκης, “όσο αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής και οι άνθρωποι καλούνται να ζήσουν περισσότερα και πιο ενεργά χρόνια, τόσο πιο κρίσιμο γίνεται να γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν αποτελεσματικά τους πόρους τους”. Η χρηματοοικονομική εγγραμματοσύνη δεν αφορά μόνο την ατομική ευημερία ή τον οικογενειακό προϋπολογισμό, αλλά επηρεάζει την ίδια την ικανότητα των πολιτών να συμμετέχουν ενεργά στις αποφάσεις της κοινότητάς τους.

Παράλληλα, στο εργαστήριο αναδείχθηκαν τα σημαντικά κενά που καταγράφονται στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αν και ο οικονομικός αλφαβητισμός αγγίζεται σε κάποιο βαθμό στο μάθημα της Οικιακής Οικονομίας στην Α΄ Γυμνασίου, το μάθημα αυτό συχνά ανατίθεται σε εκπαιδευτικούς χωρίς εξειδικευμένη κατάρτιση (όπως φιλολόγους), ενώ λείπει η συστηματική επιμόρφωση από την πολιτεία.

Ταυτόχρονα, τα σχολικά βιβλία τείνουν να κατακλύζουν τους μαθητές με πληροφορίες χωρίς να προσφέρουν σαφή μεθοδολογία για την καλλιέργεια κριτικής σκέψης. Η επικείμενη εφαρμογή του θεσμού του «Πολλαπλού Βιβλίου» ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας, αρκεί οι εκπαιδευτικοί να εξοπλιστούν με τα κατάλληλα εργαλεία.

Μια Νέα Εργαλειοθήκη για τη Σχολική Τάξη

Στο πλαίσιο των παρουσιάσεων του εργαστηρίου, η διδάκτωρ Εκπαίδευσης Ενηλίκων, κ. Εφροσύνη Κωσταρά, ανέλυσε τη δομή ενός εξειδικευμένου Εκπαιδευτικού Οδηγού/Εργαλειοθήκης/ToolKit. Ο οδηγός ξεκινά από τη χαρτογράφηση του επίσημου προγράμματος σπουδών, όπου 5 από τους 9 γενικούς σκοπούς του μαθήματος της Οικιακής Οικονομίας συνδέονται άμεσα με τον οικονομικό γραμματισμό, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στον ψηφιακό αλφαβητισμό και στην προστασία από τους κινδύνους των ηλεκτρονικών συναλλαγών.

«Στόχος του οδηγού και γενικά του έργου σε ό,τι αφορά τους εκπαιδευτικούς είναι να τους ενισχύσουμε σε επίπεδο παιδαγωγικό και διδακτικό… ώστε οι μαθητές να μην είναι απλά παρατηρητές, αλλά να συμμετέχουν ενεργά και δημιουργικά σε ζητήματα οικονομικού αλφαβητισμού.» — Εφροσύνη Κωσταρά

Η εργαλειοθήκη εμπλουτίζεται με 12 βιωματικές δραστηριότητες που συνδέουν τα οικονομικά με τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Χαρακτηριστικό παράδειγμα που παρουσίασε η κα Κωσταρά είναι το παιχνίδι ρόλων «Συνεδρίαση Δημοτικού Συμβουλίου». Σε αυτό, οι μαθητές καλούνται να διαχειριστούν ένα περιορισμένο δημοτικό κονδύλι (π.χ. 500.000 ευρώ) απέναντι σε διεκδικήσεις που υπερβαίνουν τους διαθέσιμους πόρους — όπως η συντήρηση σχολείων, η προσβασιμότητα πεζοδρομίων ή οι κοινωνικές υπηρεσίες.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία, τα παιδιά δεν μαθαίνουν απλώς αριθμητική, αλλά ασκούνται στη διαπραγμάτευση, στην επιχειρηματολογία και στον αναστοχασμό γύρω από το αν μια οικονομικά εφικτή απόφαση είναι παράλληλα και κοινωνικά δίκαιη.

Η Μετασχηματίζουσα Μάθηση και η Δύναμη της Τέχνης

Ο ομότιμος καθηγητής Εκπαίδευσης Ενηλίκων, κ. Αλέξης Κόκκος, παρουσίασε μια καινοτόμο διδακτική μέθοδο 5 σταδίων, στόχος της οποίας είναι ο μετασχηματισμός των δυσλειτουργικών αντιλήψεων που συχνά υιοθετούν οι νεαροί μαθητές.

Η μέθοδος ξεκινά από τη διάγνωση των στερεοτύπων — όπως η σύγχυση μεταξύ πραγματικής «ανάγκης» και παρορμητικής «επιθυμίας» λόγω της επιρροής προτύπων και διαφημίσεων — και προχωρά στην ιεράρχηση των εκπαιδευτικών στόχων.

«Προσπαθούμε η μάθηση να γίνει απολαυστική, δημιουργική και αποδοτική, καλλιεργώντας παράλληλα την κριτική σκέψη. Στόχος είναι να βγούμε “από το κουτί”, αμφισβητώντας στερεότυπα και δυσλειτουργικές αντιλήψεις που συχνά προέρχονται από την παραπληροφόρηση ή την ελλιπή ενημέρωση.» — Αλέξης Κόκκος

Η μεγάλη πρωτοτυπία της προσέγγισης που ανέλυσαν ο κ. Κόκκος και η κα Κωσταρά έγκειται στη χρήση της Τέχνης ως εκπαιδευτικού εργαλείου. Αξιοποιώντας έργα ζωγραφικής (όπως του Norman Rockwell ή του Andy Warhol) και εφαρμόζοντας μεθοδολογίες παρατήρησης τύπου Project Zero, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ξεκλειδώσουν τη φαντασία των μαθητών.

Η τέχνη λειτουργεί ως ένας ασφαλής ενδιάμεσος χώρος, επιτρέποντας ακόμα και στους πιο εσωστρεφείς ή «αδύναμους» μαθητές να εκφράσουν συναισθήματα και σκέψεις χωρίς το άγχος της «σωστής» ή «λάθος» απάντησης. Η μαθησιακή διεργασία ολοκληρώνεται με τον αναστοχασμό και τη σύνδεση της γνώσης με την καθημερινή πράξη.

Ανοίγοντας τη Συζήτηση στην Κοινωνία

Η διαβούλευση που ακολούθησε με τους συμμετέχοντες ανέδειξε ενδιαφέρουσες παράλληλες διαστάσεις. Η κ. Όλγα Τσιούρβα, Εθνική Εμπειρογνώμονας στη Γενική Δ/νση Απασχόλησης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και πρώην Περιφερειακή Διευθύντρια της ΔΥΠΑ στη Λάρισα, υπογράμμισε το διαπιστωμένο έλλειμμα χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού στις γυναίκες, τονίζοντας πόσο καθοριστική είναι η πρώιμη εκπαίδευση στα σχολεία για την επίτευξη ουσιαστικής ισότητας των φύλων στη μεταγενέστερη επαγγελματική και κοινωνική ζωή.

Παράλληλα, επισημάνθηκε ότι η σχολική εκπαίδευση είναι μόνο η αρχή. Για να υπάρξει πραγματικός μετασχηματισμός, ο οικονομικός γραμματισμός πρέπει να διαχυθεί σε ολόκληρο τον πληθυσμό. Ο πιο αποτελεσματικός δρόμος για να επιτευχθεί αυτό είναι η συνεργασία με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, μετατρέποντας τοπικές δομές (όπως τα ΚΑΠΗ ή τους δήμους) σε κυψέλες δια βίου μάθησης και ενεργού γήρανσης.

Το εργαστήριο έκλεισε με μια ανανέωση ραντεβού για τις 11 Νοεμβρίου 2026 στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, όπου θα πραγματοποιηθεί η τελική υβριδική συνάντηση του έργου – National Multiplier Event Reset Gr, όπου η επιστημονική κοινότητα και η κοινωνία των πολιτών θα έχουν την ευκαιρία να συνδιαμορφώσουν τις βάσεις για μια κοινωνία οικονομικά ενδυναμωμένων και ενεργών πολιτών.

Μπορείτε να παρακολουθήσετε το βίντεο με την παρουσίαση και τη συζήτηση του διαδικτυακού εργαστηρίου στο επίσημο κανάλι μας στο YouTube.

---

Σχετικά με το έργο RESET GR