Παρέμβαση στη Δημόσια ηλεκτρονική Διαβούλευση για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035

Η Εθνική Στρατηγική Στέγασης 2026-2035 αναρτήθηκε στον Δικτυακό Τόπο Διαβουλεύσεων, από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, στις 18 Ιουνίου 2026, και έμεινε ανοικτή σε Σχόλια έως 3 Ιουλίου 2026 που ολοκληρώθηκε.

Παρατίθενται συνοπτικά εδώ τα κύρια σημεία της παρέμβασης στη διαβούλευση, με τις προτάσεις του Ελληνικού Κέντρου Μακροβιότητας.

Μια Στρατηγική που Αγνοεί τη Δημογραφική Πραγματικότητα

Η προτεινόμενη Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική (2026-2035) αναπτύσσεται σε ορίζοντα δεκαετίας και εστιάζει ορθώς στις επιπτώσεις της υπογεννητικότητας. Ωστόσο, το Ελληνικό Κέντρο Μακροβιότητας, αναδεικνύει μια σοβαρότατη παράλειψη: την παντελή έλλειψη σχεδιασμού για τη στέγαση των ατόμων ηλικίας 50+ και κυρίως των άνω των 65 ετών. Σε μια χώρα όπου ο δείκτης γήρανσης καλπάζει, η παράλειψη αυτή αφήνει έκθετο ένα τεράστιο και συνεχώς αυξανόμενο κομμάτι του ελληνικού πληθυσμού.

Η Ακτινογραφία της Κρίσης: Ο Δείκτης Γήρανσης και η Επαρχιακή «Αποψίλωση»

Η ανάγκη για εξειδικευμένη στεγαστική πολιτική δεν είναι θεωρητική, αλλά βασίζεται σε σκληρά δεδομένα:

• Η αναλογία του πληθυσμού: Σύμφωνα με στοιχεία της ΕΚΤ (2024), ο Δείκτης Γήρανσης στην Ελλάδα έχει αγγίξει το 182,0. Αυτό σημαίνει ότι για κάθε 100 παιδιά κάτω των 15 ετών, αντιστοιχούν 182 ηλικιωμένοι άνω των 65.
• Η ερήμωση της επαρχίας: Μελέτες του Εργαστηρίου Δημογραφικών και Κοινωνικών Αναλύσεων (ΕΔΚΑ) δείχνουν ότι ημιαστικές και αγροτικές περιοχές (όπως η Μαγνησία) έχουν χάσει έως και το 1/4 του πληθυσμού τους τα τελευταία 30 χρόνια. Η έλλειψη εξειδικευμένων υποδομών διαβίωσης στην περιφέρεια αναγκάζει τους ηλικιωμένους να μετακινούνται μαζικά προς τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Οι 6 Κρίσιμες Διαστάσεις του Στεγαστικού Ζητήματος

Η παρέμβαση θέτει στο τραπέζι έξι άξονες που πρέπει άμεσα να ενταχθούν στην Εθνική Στρατηγική με ειδικό κεφάλαιο:

1. Έλλειψη δομών αυτόνομης διαβίωσης: Δεν υπάρχουν υποδομές στην ελληνική επικράτεια που να επιτρέπουν σε υγιείς ηλικιωμένους να ζουν αυτόνομα αλλά με κοινωνική επαφή.
2. Το πρόβλημα της μοναχικότητας: Βάσει της απογραφής του 2021, σχεδόν το 1/3 των ατόμων άνω των 65 ετών στην Ελλάδα ζει μόνο του (χωρίς σύντροφο). Λείπουν οργανωμένα οικιστικά συγκροτήματα που να απαντούν σε αυτή τη μοναξιά.
3. Κατασκευαστική ακαταλληλότητα: Το υπάρχον κτιριακό απόθεμα στερείται βασικών διευκολύνσεων για άτομα με μειωμένη κινητικότητα (π.χ. μπανιέρες αντί για ντουσιέρες, απουσία ειδικών λαβών). Παράλληλα, υπάρχει πλήρης απουσία έξυπνων, καινοτόμων τεχνολογιών για τον αυτόματο έλεγχο του φωτισμού και της θέρμανσης.
4. Ψυχολογική και Ιατρική Ασφάλεια: Υπάρχει έντονο έλλειμμα σε συστήματα που παρέχουν αίσθημα ασφάλειας (π.χ. άμεση πρόσβαση σε ιατρική υποστήριξη σε περίπτωση ξαφνικού προβλήματος), με στόχο την πρόληψη της κατάθλιψης.
5. Οικονομική Αδυναμία: Η οικονομική δυνατότητα των ηλικιωμένων είναι δραματικά περιορισμένη. Στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι περίπου το 50% των συνταξιούχων λαμβάνει σύνταξη κατώτερη από τον βασικό μισθό, καθιστώντας αδύνατη τη συντήρηση ή την τεχνική αναβάθμιση των σπιτιών τους.
6. Το τέλος της παραδοσιακής οικογενειακής φροντίδας: Η Ελλάδα παραδοσιακά βασιζόταν στην οικογένεια για τη φροντίδα των γηραιότερων. Όμως, με τη μείωση των γεννήσεων και τη μετανάστευση των νέων, το μοντέλο αυτό καταρρέει. Οι υπάρχουσες δομές (κλασικά γηροκομεία, ΚΗΦΗ) είναι ανεπαρκείς ή οικονομικά απρόσιτες.

Η Αναγκαιότητα για «Δομές Αυτόνομης Συμβίωσης» και το Παράδειγμα της Θεσσαλονίκης

Το Ελληνικό Κέντρο Μακροβιότητας ξεκαθαρίζει ότι η λύση δεν είναι τα γηροκομεία κλασικού τύπου. Προτείνει τη νομική θεσμοθέτηση για τη δημιουργία «Δομών Αυτόνομης Συμβίωσης Υγιών Ατόμων Μεγαλύτερης Ηλικίας». Πρόκειται για ένα μοντέλο που λειτουργεί με τεράστια επιτυχία σε Ευρώπη, Αμερική και Αυστραλία. Περιλαμβάνει ιδιωτικούς χώρους διαμονής που συνδυάζονται με κοινόχρηστες υποδομές (κυλικεία/καφέ για κοινωνική επαφή, υπηρεσίες καθαρισμού, δυνατότητα έκτακτης ιατρικής βοήθειας και εξωτερικές υπηρεσίες όπως φυσικοθεραπεία ή κομμωτήριο). Στην Ελλάδα, τέτοια μοντέλα εφαρμόζονται ήδη πιλοτικά από την ίδια την κοινωνία των πολιτών, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την πρωτοβουλία «ΣΥΓΚΑΤΟΙΚΗΣΗ ΦΙΛΩΝ 60±» στη Θεσσαλονίκη, με την οποία το Κέντρο Μακροβιότητας συνεργάζεται στενά.

Η Σύνδεση με την Αγορά Εργασίας: Εργαζόμενοι άνω των 65

Μια άλλη κρίσιμη παράμετρος που αναδεικνύεται είναι ότι η στεγαστική πολιτική πρέπει να λάβει υπόψη τους εργαζόμενους ηλικιωμένους. Σύμφωνα με αναλύσεις του ΙΟΒΕ και της Τράπεζας της Ελλάδος, η αύξηση της απασχόλησης μετά τα 65 έτη αποτελεί βασικό πυλώνα για τη διάσωση του ασφαλιστικού και δημογραφικού. Αυτή η τάση εντείνεται λόγω:

1. Της πρόσφατης άρσης των περικοπών στις συντάξεις των εργαζομένων (αν και απαιτούνται περαιτέρω βελτιώσεις στον ΕΦΚΑ για την περιστασιακή εργασία).
2. Της ανάγκης επιβίωσης λόγω πληθωρισμού (που συχνά οδηγεί και στη «μαύρη», ανασφάλιστη εργασία για αποφυγή φορολογίας).
3. Της τεράστιας έλλειψης εργατικού δυναμικού σε κλάδους όπως ο τουρισμός και τα τεχνικά επαγγέλματα. Η στεγαστική πολιτική πρέπει, επομένως, να διευκολύνει τη διαβίωση αυτού του ενεργού εργασιακού δυναμικού, ιδιαίτερα στα αστικά κέντρα.

Η Κυβερνητική Ασάφεια και το Μεγάλο Κενό της Τρίτης Ηλικίας

Η παρέμβαση ασκεί έντονη κριτική στα όσα προβλέπει ήδη το κείμενο του Υπουργείου. Αναφέρεται ότι, αν και το προσχέδιο αναγνωρίζει θεωρητικά πως οι ηλικιωμένοι πλήττονται σφοδρά από το κόστος στέγασης, δεν τους μετατρέπει σε διακριτή ομάδα-στόχο με ειδικά μέτρα. Όσο για το προβλεπόμενο «Επίδομα Στεγαστικής Συνδρομής Ανασφαλίστων Υπερηλίκων» (για άνω των 67 ετών), χαρακτηρίζεται ως κατ’ ελάχιστον ασαφές, πολύ γενικό και ανεπαρκές, αφήνοντας ένα τεράστιο θεσμικό κενό.

Διαγενεακή Συγκατοίκηση: Το Ολλανδικό Μοντέλο ως Λύση για Νέους και Ηλικιωμένους

Το Κέντρο Μακροβιότητας εντοπίζει ακόμη ένα μεγάλο έλλειμμα: την απουσία μιας οριζόντιας «Εθνικής Στρατηγικής για τη Νεολαία» που να συνδέεται με την τρίτη ηλικία. Ακόμη και στα δημοτικά ΚΑΠΗ, οι διαγενεακές δράσεις είναι ανύπαρκτες. Ως απάντηση τόσο στο στεγαστικό πρόβλημα των φοιτητών/νέων όσο και στην απομόνωση των ηλικιωμένων, προτείνεται η υιοθέτηση του Ολλανδικού μοντέλου (όπως το Humanitas Deventer). Το μοντέλο αυτό προσφέρει δωρεάν ή εξαιρετικά φθηνή στέγαση σε φοιτητές μέσα σε οργανωμένα συγκροτήματα ηλικιωμένων. Σε αντάλλαγμα, οι νέοι υποχρεούνται να προσφέρουν τουλάχιστον 30 ώρες τον μήνα σε κοινωνικές δράσεις, συντροφιά και υποστήριξη προς τους ηλικιωμένους συγκάτοικούς τους.

Συμπεράσματα και Προτάσεις Πολιτικής

Το Ελληνικό Κέντρο Μακροβιότητας καλεί το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας να εντάξει άμεσα στη Στρατηγική έναν ειδικό άξονα για την τρίτη ηλικία. Αυτός ο άξονας πρέπει να συνδυάζει:

• Ρητή συμπερίληψη των ατόμων 60+ (ιδιαίτερα όσων ενοικιάζουν ή ζουν μόνοι) στα προγράμματα προσιτής κατοικίας.ης Βουλής.
• Κίνητρα για ενεργειακή και λειτουργική αναβάθμιση των υπαρχουσών κατοικιών (προσβασιμότητα).
• Επενδύσεις σε ψηφιακά εργαλεία τηλε-παρακολούθησης της υγείας.
• Πολεοδομικό σχεδιασμό που διευκολύνει την πρόσβαση στη γειτονιά.